Vekalet ücreti, avukatın hukuki hizmeti karşılığında aldığı ücrettir. Türkiye'de iki ana kaynaktan beslenir: avukat ile müvekkil arasında yapılan vekalet sözleşmesi ve Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl yayınladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT). 2026 yılı için yayımlanan tarife, hem sözleşmesiz işlerde uygulanacak alt sınırı hem de karşı tarafa yüklenecek vekalet ücretinin hesabına esas oranları belirler. Bu rehberde hesaplamanın mantığını, maktu ve nispi ücret ayrımını ve sık karşılaşılan örnekleri ele alıyoruz.
Vekalet Ücretinin Hukuki Dayanağı
Avukatlık Kanunu'nun 164. maddesi vekalet ücretini düzenler. Madde, ücretin avukat ile iş sahibi arasında serbestçe kararlaştırılabileceğini belirtir; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. AAÜT'nin altına inen bir ücret geçersizdir ve tarife asgari ücreti taban olarak alınır. Üst sınır ise dava değerinin %25'ini geçemez (Avukatlık Kanunu m. 164/2). Bu tavan, müvekkili koruyan emredici bir kuraldır.
Maktu mu, Nispi mi?
Vekalet ücreti iki şekilde belirlenir. Maktu ücret, dava türüne göre AAÜT'de sabit bir rakam olarak yer alır; örneğin boşanma, velayet, isim tashihi gibi konusu para ile ölçülemeyen davalarda uygulanır. Nispi ücret ise dava değeri üzerinden yüzde olarak hesaplanır; alacak, tazminat, tapu iptali, itirazın iptali gibi parayla ölçülebilir davalarda devreye girer. Aynı davada hem maktu hem nispi unsur bulunabilir; karma davaların hesabı bu noktada incelik gerektirir.
AAÜT 2026 Hesaplama Mantığı
AAÜT'nin nispi ücret tablosu, dava değerini dilimlere böler ve her dilim için ayrı bir yüzde belirler. Hesaplama, gelir vergisi tarifesindeki gibi kademeli ilerler. Örneğin ilk dilim için %10, sonraki dilim için %8 oran uygulanırsa, dava değerinin ilk dilim kısmı için %10, üst dilime düşen kısmı için %8 hesaplanır ve toplanır. AAÜT'nin güncel dilim tutarları ve oranları her yıl Resmi Gazete'de yayımlanır; hesap yaparken mutlaka yürürlükteki tarifeye bakılmalıdır.
Tedbir olarak, kapsamı büyük dava ve icra dosyalarında mali müşavirinize danışmanız önerilir. Tarifenin yıl içinde güncellenmesi durumunda hangi tarihteki tarifenin uygulanacağı (dava açılış tarihi mi, karar tarihi mi) somut olayda farklılık gösterebilir.
Karşı Yan Vekalet Ücreti ile Avukat-Müvekkil Ücreti Farkı
Burada sıkça karıştırılan iki kavram vardır. Karşı yan vekalet ücreti, davayı kaybeden tarafın kazanan tarafa ödemesine hükmedilen tutardır ve AAÜT'ye göre hesaplanır. Bu ücretin mülkiyeti, aşağıda göreceğiniz gibi, kural olarak avukata aittir (Avukatlık Kanunu m. 164/son). Avukatla müvekkil arasındaki sözleşme ücreti ise, hizmet sözleşmesinin bedelidir ve karşı yan ücretinden bağımsızdır. Müvekkil her iki ücreti de avukata ödemek zorunda kalabilir; biri sözleşmeden, diğeri kanundan doğan ücrettir.
Yazılı Sözleşme Yoksa Ne Olur?
Avukatlık Kanunu'nun 163. maddesi, vekalet sözleşmesinin yazılı yapılmasını öngörür. Ancak yazılı sözleşme yoksa ücret kaybolmuş olmaz; bu kez AAÜT'nin tarifesi taban olarak uygulanır ve mahkeme tarife üzerinden ücreti belirler. Yazılı sözleşmenin avantajı; tarifenin üzerinde bir ücret kararlaştırılabilmesi ve ödeme takvimi gibi ek koşulların güvenceye alınmasıdır.
Pratik Hesaplama Örneği
Diyelim ki 500.000 TL değerindeki bir alacak davası açıyorsunuz. AAÜT 2026 tarifesinin nispi tablosunda yer alan dilimleri sırayla uyguladığınızda, davayı kazanmanız halinde karşı tarafa yüklenecek vekalet ücreti tarifenin formülüne göre hesaplanır. Eğer dava reddedilirse, davalı yararına aynı şekilde nispi vekalet ücretine hükmedilir; üstelik bu ücret reddedilen kısım üzerinden hesaplanır. Kısmen kabul kısmen ret durumunda ise iki taraf da kazandığı oranda vekalet ücreti alır.
İcra Takiplerinde Hesaplama
İcra takiplerinde tahsile bağlı vekalet ücreti uygulanır. Genel kural olarak takip miktarı üzerinden nispi olarak hesaplanan ücretin yarısı, takibin kesinleşmesiyle muaccel olur; tamamı ise dosyanın infazıyla, yani tahsilatın gerçekleşmesiyle hak edilir. İcraya özgü ayrıntılar için ayrı bir başlıkta inceleyeceğimiz konu, hem süre hem hesap açısından farklılaştığı için dikkat ister.
Sıkça Sorulan Sorular
AAÜT zorunlu mu, sözleşme ile aşağı çekebilir miyiz?
Hayır. AAÜT asgari sınırdır ve altına inen sözleşmeler bu yönüyle geçersiz sayılır. Anlaşma serbestisi ancak tarife tutarının üstüne çıkmak için kullanılabilir, üst sınır ise dava değerinin %25'idir.
Vekalet ücreti KDV dahil mi hesaplanır?
AAÜT'deki tutarlar KDV hariç tutarlardır. Faturalandırma sırasında yürürlükteki KDV oranı eklenir. KDV uygulaması işin niteliğine göre değişebileceğinden faturalandırma öncesinde mali müşavirinize danışmanız uygun olur.
Davayı kaybeden taraf vekalet ücretini avukata mı, müvekkile mi öder?
Karar avukat lehine değil, kazanan müvekkil lehine kurulur; tahsilat müvekkile yapılır. Ancak iç ilişkide bu ücretin mülkiyeti kural olarak avukata aittir (Avukatlık Kanunu m. 164/son). Sözleşme ile aksi kararlaştırılabilir.
Tarife yıl içinde değişirse hangi rakam uygulanır?
Yargıtay içtihatlarında genel eğilim, hüküm tarihinde yürürlükte olan tarifenin uygulanmasıdır. Ancak konu tartışmalıdır ve dava türüne göre farklılık gösterebilir; tereddüt durumunda mali müşavir ve baronuzun ücret tarifesi komisyonuyla görüşmek faydalıdır.