Vekalet ücreti hesabı yaparken ilk sorulması gereken soru basittir: bu dava konusu parayla ölçülebilir mi, ölçülemez mi? Cevabı belirleyen ayrım, ücretin maktu ya da nispi olarak hesaplanmasını belirler. Görünüşte küçük bir tasnif farkı olsa da, taraflardan birinin yüklendiği ücretin bin lirayla yüz bin lira arasında değişmesine yol açabilir. Bu yazıda iki kavramı pratik örneklerle ayırıyoruz.

Maktu Vekalet Ücreti Nedir?

Maktu kelimesi "sabit, kesinlikle belirlenmiş" anlamına gelir. Maktu vekalet ücreti, dava değerine bakılmaksızın AAÜT'de o dava türü için belirlenmiş sabit bir rakamdır. Konusu para ile ölçülemeyen davalarda (boşanma, velayet, soybağı, isim değişikliği, vesayet, tanıma-tenfiz gibi) uygulanır. Tarifenin ikinci kısmında maktu ücretlere ilişkin liste yer alır ve her yıl güncellenir.

Nispi Vekalet Ücreti Nedir?

Nispi vekalet ücreti, dava değerine oranla hesaplanan yüzdeli ücrettir. Konusu para ile ölçülebilen davalarda (alacak, tazminat, itirazın iptali, istirdat, menfi tespit, tapu iptali ve tescil gibi) uygulanır. AAÜT'nin nispi tablosu dilim usulüyle çalışır; ilk belirli tutar için bir yüzde, üst dilim için daha düşük bir yüzde uygulanır ve toplam alınır.

Sınırın Bulanıklaştığı Davalar

Bazı dava türlerinde ayrım her zaman net değildir. Örneğin bir ortaklığın giderilmesi davasında dava bedeli üzerinden mi nispi ücret hesaplanır, yoksa maktu mu uygulanır? Yargıtay'ın yerleşik içtihadı bu davayı, kimin lehine sonuç verdiğine ve satış bedeli üzerinden değerlendirme yapılıp yapılmadığına göre belirler. Tereddüt halinde baronuzun ücret komisyonuna danışmak güvenli yaklaşımdır.

Aynı Davada Hem Maktu Hem Nispi

Birleşik talepler içeren davalarda her talep ayrı ayrı değerlendirilir. Örneğin bir boşanma davasında hem boşanma istemi (maktu) hem maddi-manevi tazminat istemi (nispi) varsa, mahkeme her talep için ayrı vekalet ücretine hükmeder. Aynı durum, velayet ile birlikte istenen nafaka kalemleri için de geçerlidir. Bu yüzden gerekçeli kararda vekalet ücreti birden fazla satırda dökülür.

Davanın Reddi ile Davanın Kabulünde Hesap

Nispi ücret hesabı, lehine karar verilen taraf açısından, dava değerinin kabul edilen veya reddedilen kısmı üzerinden yapılır. 200.000 TL'lik alacak davasında 120.000 TL kabul, 80.000 TL ret verildiyse; davacı vekiline 120.000 TL üzerinden, davalı vekiline 80.000 TL üzerinden nispi ücret hükmedilir. Maktu davada ise kabul-ret oranı değişse de ücret sabittir.

AAÜT'nin Tavanı: Dava Değerinin %25'i

Avukatlık Kanunu m. 164/2 uyarınca, sözleşmeyle belirlenen vekalet ücreti dava değerinin %25'ini aşamaz. Bu kural hem maktu hem nispi ücreti aşan yüksek sözleşmeleri sınırlandıran emredici bir hükümdür. Yüksek değerli ticari davalarda sözleşme hazırlanırken bu sınırın aşılmamasına dikkat edilmelidir; aksi takdirde aşan kısım geçersiz sayılır.

Pratik İpuçları

Yeni alınan her dosyada, daha vekalet imzalanmadan önce, davanın "maktu mu nispi mi" olduğu tespit edilmelidir. Bu tespit, müvekkile sunulacak ücret teklifini şekillendirir. Aynı zamanda dosyaya açılacak mali kart, fatura kesim takvimi ve karşı yan vekalet ücreti tahsilat planı bu sınıflandırmaya göre kurgulanır. Büro yönetim yazılımınızın dosya kartında bu alanın doldurulması, ileride raporlama için de değerlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Maktu vekalet ücreti her yıl güncelleniyor mu?

Evet. AAÜT her takvim yılı başında ya da yıl içinde gerekli görüldüğünde güncellenir ve Resmi Gazete'de yayımlanır. Hesap yaparken hüküm tarihinde yürürlükte olan tarifeyi esas almak doğru yaklaşımdır.

Boşanma davasında tazminat istenmemişse vekalet ücreti yine maktu mudur?

Evet, boşanmanın kendisine ilişkin talep maktu ücrete tabidir. Tazminat veya nafaka gibi talep eklenirse o talep için ayrıca nispi (nafaka için yıllık tutar üzerinden tarifedeki esaslara göre) hesaplama devreye girer.

Davanın değeri sonradan ıslahla artarsa vekalet ücreti hangi değer üzerinden hesaplanır?

Genel uygulama, hüküm tarihindeki dava değeri üzerinden nispi ücretin hesaplanması yönündedir. Islahla artırılan kısım için de aynı oranlar uygulanır.

Mahkeme tarifenin altında vekalet ücretine hükmedebilir mi?

Kural olarak hayır. Mahkeme AAÜT'yi taban olarak almak zorundadır. Tarife altında kalan bir hüküm bozma sebebidir.