Avukatlık hizmetinde her tahsilatın belgelendirilmesi gerekir. Karşı yan vekalet ücreti de mahkeme kararıyla doğmuş ve tahsil edilmiş olsa bile, serbest meslek makbuzu düzenlenmeden defterlere geçemez. Pratikte avukatların en sık tereddüt ettiği konu, bu makbuzun kim adına düzenleneceği ve hangi vergi kalemlerini içereceğidir. Bu yazıda tipik bir akışı özetliyoruz. Tedbir olarak somut uygulamada mali müşavirinize danışmanız önerilir.
Serbest Meslek Makbuzu Ne Zaman Düzenlenir?
Vergi Usul Kanunu'nun 236. maddesi uyarınca serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu düzenlemek zorundadır. Makbuzun düzenlenme zamanı tahsilat tarihidir. Yani karşı yan vekalet ücreti hesabınıza geçtiği veya icra dosyasından tahsil edildiği gün makbuz kesilmelidir.
Makbuz Kim Adına Düzenlenir?
Uygulamada iki yaklaşım vardır. Birincisi, hizmetin gerçek alıcısının müvekkil olduğunu kabul ederek makbuzu müvekkil adına düzenlemek. İkincisi, ödemeyi fiilen yapan karşı taraf adına makbuz düzenlemek. Gelir İdaresi'nin özelgelerinde genel eğilim, makbuzun müvekkil adına düzenlenmesi yönündedir; çünkü avukatın hizmet sözleşmesi müvekkille kurulmuştur ve karşı taraf yalnızca yargı kararına dayanan bir ödemeyi yerine getirmektedir. Yine de uygulamada karşı taraf adına makbuz düzenleyen avukatlar da vardır; mali müşavirinizin tercihi belirleyici olacaktır.
Makbuzda Yer Alacak Kalemler
Tipik bir serbest meslek makbuzunda şu kalemler yer alır:
Hizmet bedeli (brüt): mahkeme kararındaki vekalet ücreti tutarı
Stopaj (gelir vergisi kesintisi): %20 oranında, ödeyici tarafından kesilir (KDV mükellefi kurum ödeme yaparken)
Hesaplanan KDV: hizmet bedeli üzerinden %20
Tevkif edilen KDV: tebliğde belirlenen oran kadar (kısmi tevkifat varsa)
Net tahsil edilen tutar: stopaj ve tevkifatlar düşüldükten sonra avukat hesabına geçen rakam
Stopajın Mantığı
Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesi uyarınca, serbest meslek erbabına yapılan ödemelerde ödeyici stopaj yapmakla yükümlüdür. Stopaj oranı serbest meslek kazancı için %20'dir. Bu, ödeyicinin avukata yaptığı ödemenin %20'sini gelir vergisi olarak kesmesi ve vergi dairesine yatırması demektir. Avukat ise yıllık beyannamesinde bu stopajı mahsup eder. Karşı yan vekalet ücretinde stopaj, ödeyicinin gerçek kişi mi tüzel kişi mi olduğuna ve KDV mükellefiyetine göre değişir.
İcra Dosyasından Tahsilatta Stopaj
İcra dairesinden yapılan ödemelerde stopaj uygulanmaz; çünkü icra dairesi ödeyici sıfatıyla stopaj yapmakla yükümlü değildir. Ancak borçlu doğrudan banka havalesiyle avukatın hesabına ödeme yapıyorsa ve borçlu Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesi kapsamında bir tüzel kişi/kurum ise stopaj yapma yükümlülüğü doğar. Bu nüans büro muhasebesinde sık karıştırıldığı için tahsilat yöntemi belirlenirken dikkate alınmalıdır.
Net Tutar Hesabı (Pratik Örnek)
Karşı taraftan 10.000 TL karşı yan vekalet ücreti tahsil edilecek ve borçlu KDV mükellefi bir limited şirket olsun. Stopaj ve KDV kesintilerinin tamamı uygulanırsa:
Brüt: 10.000 TL
Stopaj (%20): 2.000 TL
Net hizmet bedeli: 8.000 TL
KDV (%20): 2.000 TL
Genel toplam: 10.000 TL
Bu durumda avukatın eline 8.000 TL hizmet bedeli ve 2.000 TL KDV geçer; stopaj olarak kesilen 2.000 TL ise vergi dairesine ödeyici tarafından yatırılır. Tevkifat varsa hesaplama biraz daha karmaşıklaşır; mali müşavirinizle birlikte adım adım kontrol etmek güvenlidir.
Defter ve Beyanname Akışı
Düzenlenen makbuz, serbest meslek kazanç defterine kaydedilir. KDV beyannamesi aylık olarak verilir ve hesaplanan KDV o ay beyan edilir. Stopaj yıllık gelir vergisi beyanında mahsup edilir. Tevkifatlı işlemler için Tebliğde belirlenen ekli formların doldurulması gerekebilir. Büro yönetim yazılımınızda her makbuzun dosyayla ilişkilendirilmesi, dönem sonu mutabakatını kolaylaştırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Karşı taraf ödeme yapmadan makbuz kesmem gerekir mi?
Hayır. Serbest meslek makbuzu tahsilat tarihinde düzenlenir. Tahakkuk olsa bile tahsilat yoksa makbuz kesilmez.
Makbuzu hangi adrese ve unvana düzenlemeliyim?
Müvekkil adına düzenliyorsanız müvekkilin vergi kimlik bilgilerini; karşı taraf adına düzenliyorsanız ödemeyi yapan tarafın bilgilerini kullanmalısınız. Uygulamada genel kabul müvekkil adınadır; mali müşavirinizin tercihi belirleyici olur.
Stopaj tutarını ben mi vergi dairesine yatıracağım?
Hayır. Stopaj ödeyici tarafından kesilir ve onun vergi dairesine yatırılır. Avukat sadece kendi beyannamesinde bu stopajı mahsup eder.
Müvekkilden de hizmet ücreti tahsil ediyorum, iki ayrı makbuz mu kesmeliyim?
Evet. Sözleşme ücreti ve karşı yan vekalet ücreti iki ayrı tahsilat kalemidir. Her tahsilat için ayrı makbuz düzenlenmesi en güvenli yaklaşımdır.