Nisan 2026'da Adalet Bakanlığı'nın yapay zeka dilekçe platformu planı 78 baronun ortak bildirisiyle protesto edildi. Avukatlık Kanunu hangi sınırı çiziyor ve büronuzda YZ'yi yasal biçimde nasıl kullanırsınız?

Adalet Bakanı Akın Gürlek, Nisan 2026 sonunda vatandaşların kira davası, nafaka davası ve alacak davası dilekçelerini yapay zeka desteğiyle avukatsız yazabileceği bir platform kuracaklarını duyurdu. Bakanlığın bu açıklaması, on günden az bir sürede Türkiye'deki 78 baronun ortak bildirisine dönüştü: "Savunma hakkı yapay zekaya devredilemez."

Tartışma iki ayrı soruyu gün yüzüne çıkardı. Birincisi: Avukatlık Kanunu bu durumda neyi yasaklıyor, neyi serbest bırakıyor? İkincisi ve pratikte daha acil olan: Büroda yapay zeka kullanan bir avukat için yasal sınır tam olarak nerede?

Adalet Bakanlığı'nın Yapay Zeka Dilekçe Planı

Bakan Gürlek'in açıkladığı sisteme göre vatandaşlar, Bakanlığa bağlı bir platforma "kira davası", "nafaka davası" ya da "alacak davası" gibi anahtar kelimeler girerek yapay zeka destekli örnek dilekçe şablonlarına ulaşabilecek. Bakan, bu sistemin avukat olmadan dava dilekçesi hazırlamayı mümkün kılacağını açıkça ifade etti.

Proje, Adalet Bakanlığı'nda yeniden yapılandırılan daire başkanlıklarının dijitalleşme hamlelerinden biri olarak tanıtıldı. Mayıs 2026 itibarıyla herhangi bir Resmi Gazete ilanı ya da yürürlük takvimi kamuoyuyla paylaşılmamış durumda. Barolar ise önce duyuruya tepki gösterdi, ardından hukuki tutumlarını ortak bildiriyle netleştirdi.

Bakanlığın bu adımı, adalet sistemine erişimi kolaylaştırma hedefiyle meşrulaştırılıyor. Avukat tutamayan ya da sürece dahil olmaktan çekinen vatandaşların hukuki süreçte daha kolay yer alması, gerçek bir politika sorununa yanıt vermek istiyor. Ancak barolar, bu hedefe ulaşmak için seçilen yolun 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nda çizilmiş münhasır yetki sınırlarını aştığını ileri sürüyor.

Avukatlık Kanunu Madde 35: Münhasır Yetki Nedir?

"Hukuki mütalaa vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisi kullanılmasına olanak tanınan her türlü makam önünde gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek, bu işlemlere ait bütün evrakı düzenlemek, yalnız baroda yazılı avukatlara aittir." — 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, Madde 35/1

"Münhasır yetki" hukukta kesindir: bu yetki başkasına devredilmez, başkası tarafından kullanılamaz. Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesi altı tür faaliyeti münhasıran avukatlara tahsis eder:

  • Hukuki mütalaa vermek — bir kişinin durumuna özel hukuki görüş bildirmek
  • Dava açmak ve hakları takip etmek
  • Savunmak
  • Her türlü yargı makamı önünde işlem yapmak
  • Adli evrakları düzenlemek
  • Bu işlemlere ait belgeleri hazırlamak

Barolar, yapay zeka dilekçe şablonunun bile bu kapsamın içinde kaldığını savunuyor. Şablon üretmek kaçınılmaz olarak somut bir duruma hukuki çerçeve çizmek demek; bu da Madde 35 anlamında mütalaa vermektir. Kanunun 1. maddesi ise avukatlığı daha büyük bir sisteme yerleştiriyor:

"Avukatlık, kamu hizmetidir ve serbest bir meslek olarak kanun dairesi içinde yargının kurucu unsurlarından bağımsız savunmayı temsil eder." — Avukatlık Kanunu, Madde 1

İstanbul Barosu bu temel üzerinde net bir sonuca vardı: "Yargısal faaliyetler bakanlık eliyle yürütülemez." Ayrıca "Avukatsız yargılama, adil yargılanma hakkının açık bir ihlalidir" ifadesiyle de meselenin anayasal boyutuna dikkat çekti.

78 Baronun Ortak Bildirisi: Neden İtiraz Edildi?

Türkiye'deki 78 baro — Ankara, İstanbul, İzmir, Diyarbakır, Antalya, Bursa, Adana ve Konya dahil — ortak bildiri yayımladı. Bildirinin üç ana argümanı şu şekilde özetlenebilir:

  1. Yasal yasak: Hukuki hizmet sunma yetkisi Avukatlık Kanunu'nda münhasıran avukatlara verilmiş olup Bakanlık dahil hiçbir kurum bu yetkiyi kullanamaz.
  2. Adil yargılanma hakkı: Yanlış hukuki çerçevede hazırlanmış dilekçeyle mahkemeye çıkan vatandaş telafi edilemez hak kayıpları yaşayabilir; bu durum Anayasa'nın güvencesindeki adil yargılanma hakkını doğrudan zedeler.
  3. Yapay zekanın algoritmik sınırları: YZ, somut olayın özgün koşullarını, içtihat gelişimini ve karşı taraf stratejisini yeterince kapsayamaz. "Nitelikli savunma hizmeti sağlaması mümkün değildir."

Bu bildiri, 78 baronun bağımsız birer kurum olarak değil ortak bir ses olarak çıkması açısından dikkat çekicidir. Baroların toplu tepkisinin bu denli hızlı şekillenmesi, Avukatlık Kanunu'nun münhasır yetki düzenlemesine hukuk camiasının ne kadar hassas yaklaştığını gösteriyor.

Yapay Zeka "Araç" mı, Avukat "Yerine" mi? Fark Neden Önemli

Bu tartışmanın avukatlık pratiğine yansıması için temel ayrımı net kurmak gerekiyor:

Yapay zekayı avukata araç olarak kullanmak: Avukat, mesleki sorumluluğunu ve son denetimi elinde tutarak YZ çıktısından yararlanır. Dilekçe taslağını yapay zekaya yazdırmak, Yargıtay kararlarını büyük dil modeliyle özetlemek, müvekkil görüşme notlarını yapılandırmak bu kategoridedir. Avukatlık Kanunu açısından bu kullanım sorun teşkil etmez.

Yapay zekayı vatandaşa avukat yerine sunmak: Hukuki sürecin sorumluluğu profesyonel denetimden çıkarılır. Vatandaş "kira davası" yazdığında güncel içtihadı, yerel mahkeme pratiklerini, somut delil durumunu veya karşı tarafın olası stratejisini değerlendiremeyen bir şablon alır. Avukatlık Kanunu'nun münhasır yetki kapsamı bu kullanımı yasaklar.

Farkın pratiği şu somut örnekle görülebilir: Bir kira tespit davası dilekçesi yazan avukat, YZ araçlarını özgürce kullanabilir — bu meşru otomasyondur. Ama aynı dilekçeyi avukatsız bir vatandaşa Bakanlık yapay zekası üzerinden üretmek, Madde 35 kapsamında "evrak düzenlemek" eylemine giriyor. Hukuki sorumluluk kimin? Algoritmanın omuzları yok, Bakanlık ise avukat değil.

Bu ayrım, avukat büroları açısından da iş geliştirme mesajını netleştiriyor: yapay zeka avukatın yerine geçmiyor, avukatı daha verimli hale getiriyor. Müvekkile verilecek en güçlü yanıt bu.

Büronuzda Yapay Zekayı Yasal Kullanmanın 5 Yolu

Tartışmanın sizi YZ'den uzaklaştırmasına gerek yok. Hukuki sorumluluğu avukatta tutarken iş yükünüzü azaltmanın beş meşru alanı:

  1. İlk taslak üretimi: Dilekçe, ihtarname veya sözleşme taslağını YZ'ye oluşturtun; son kontrol ve mahkemeye teslim kararı avukatta kalsın. YZ "yazar", avukat "onaylar ve sunar."
  2. İçtihat araması hızlandırma: Büyük dil modelleri Yargıtay kararı özetlerini saniyeler içinde üretir. Avukat, kaynağı bağımsız olarak doğrulamalıdır; YZ kararları zaman zaman hallucinate edebilir.
  3. Müvekkil görüşme notlarını yapılandırma: Görüşme ses kaydı veya e-posta yazışmalarından özet ve madde listesi çıkarmak süreç takibini kolaylaştırır. Müvekkil verilerini yabancı YZ sistemlerine göndermeden önce hukuk bürosu için KVKK uyum sürecini gözden geçirin.
  4. Duruşma takvimi ve süre yönetimi: UYAP iş akışıyla uyumlu çalışan büro yazılımları, süre hesaplama ve hatırlatıcı desteği sunar; avukatın doğrulayıp onayladığı öneriler olarak işlev görür.
  5. Uzun sözleşme incelemesi: Ticari sözleşmelerdeki standart dışı maddeleri veya riskli klozetleri YZ ile işaretletmek, avukatın odaklanacağı noktaları daraltır. Risk değerlendirmesi yine avukatta.

Bu beş alanda avukat, hukuki sorumluluğunu hiçbir aşamada devretmeden YZ'yi bir asistan gibi kullanır. Kanunun çizdiği sınır şu: sorumluluk ve nihai denetim avukatta kalmak koşuluyla, araç seçimi avukatın takdir hakkındadır.

Avukat Bürosu Ne Yapmalı?

78 baronun bildirisi bağlayıcı bir hukuki metin değil; ancak disiplin soruşturmalarında mesleki standart referansı olarak kullanılabilir. Pratik yansımalar:

  • Müvekkil eğitimi: "YZ'den aldım, imzalayın" diyerek gelen belgeler avukatın mesleki sorumluluk alanına giriyor. Kaynağı ne olursa olsun belgede imzanız varsa sorumluluğu siz taşırsınız.
  • Veri gizliliği: Müvekkil kişisel verilerini üçüncü taraf bir YZ sistemine göndermeden önce aydınlatma yapın ve açık rıza alın. Sistemi "veri işleyen" olarak VERBİS'e kaydetme zorunluluğu da olabilir.
  • Mesleki sorumluluk sigortası: YZ çıktısına dayalı bir hata sigortanız kapsamında değerlendirilebilir; sigorta koşullarınızı kontrol edin.
  • TBB duyurularını takip edin: Barolar Birliği'nin bu konuda genelge yayımlama ihtimali var. Baro bülteninizi düzenli kontrol etmek, sizi sürpriz disiplin risklerinden korur.

Adalet Bakanlığı'nın yapay zeka platformunun hangi formatta hayata geçeceği belirsizliğini koruyor. Baronun tutumu ise Avukatlık Kanunu'nun bu tartışmada ne kadar net bir zemin çizdiğini ortaya koydu. Teknoloji değişse de hukuki sorumluluk avukatta kalır; baro da Bakanlık da bunu teyit ediyor. Hukuk Bilgi Sistemi (HBS), bürodaki yapay zeka destekli otomasyon araçlarını tam da bu çerçevede sunar: dilekçe taslakları, süre takibi ve müvekkil yönetimi avukatın onayı ve denetimi altında çalışır.

Sıkça Sorulan Sorular

Vatandaşlar yapay zeka ile hazırladıkları dilekçeyi mahkemeye verebilir mi?

Kendi davalarında kendi adlarına hazırladıkları dilekçeyi mahkemeye vermelerine yasal bir engel bulunmuyor. Ancak bu dilekçenin hukuki doğruluğu ve sonuçları tamamen vatandaşın sorumluluğunda. Avukat denetiminden geçmemiş belgeler hak kayıplarına yol açabilir.

Müvekkilim YZ ile hazırladığı belgeyi getirirse imzalamam sorun yaratır mı?

Evet, yaratabilir. Avukat imzaladığı veya mahkemeye sunduğu belgenin içeriğinden hukuken sorumludur; kaynağın yapay zeka olması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Müvekkilin getirdiği YZ çıktısını bağımsız olarak değerlendirip onaylamanız gerekir.

78 baronun bildirisinin hukuki bağlayıcılığı var mı?

Hayır, bu bildiri bağlayıcı bir hukuki metin değil. Ancak barolar disiplin soruşturmalarında ortak bildiriyi mesleki standart referansı olarak kullanabilir. Türkiye Barolar Birliği bir genelge yayımlarsa bağlayıcılık kazanır; bu nedenle TBB duyurularını takip etmek önemli.

Müvekkil verilerini yapay zeka sistemlerine girebilir miyim?

KVKK kapsamında müvekkil kişisel verilerini üçüncü taraf bir YZ sistemine göndermeden önce müvekkile aydınlatma yapmanız ve açık rıza almanız gerekir. Sistemi "veri işleyen" olarak VERBİS'e kaydetme zorunluluğu da söz konusu olabilir. Sistemi yalnızca anonim veya genel hukuki içerikle beslemek bu riski azaltır.

Adalet Bakanlığı'nın YZ dilekçe platformu ne zaman başlayacak?

Mayıs 2026 itibarıyla resmi bir takvim açıklanmamıştır. Bakan Gürlek'in açıklaması henüz bir proje niyetidir; 78 baronun bildirisi ise yasal engeli aşmadan bu platformun devreye girmesinin mümkün olmadığını savunmaktadır. Gelişmeleri baro bültenlerinizden takip edin.